To interesujące zagadnienie praktyczne, które niestety nie jest szczegółowo uregulowane w przepisach prawa, doktrynie ani orzecznictwie sądowym.
Analiza prawna wskazuje, że odpowiedź na pytanie o legalność zmiany zamków różni się w zależności od tego, czy czynności dokonuje wynajmujący, czy najemca.

Dla niektórych może być zaskakujące, że kwestia kluczy i zamków nie została bezpośrednio ujęta w ustawie z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy oraz o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. 2001 nr 71 poz. 733). To właśnie ten akt prawny stanowi najbardziej szczegółowe źródło regulacji w tej dziedzinie. Kolejnym istotnym dokumentem jest kodeks cywilny.

Artykuł 662 § 1 kodeksu cywilnego pośrednio odnosi się do kwestii kluczy i zamków:

Art. 662. [Prawa i obowiązki stron]

§ 1. Wynajmujący powinien wydać najemcy rzecz w stanie przydatnym do umówionego użytku i utrzymywać ją w takim stanie przez czas trwania najmu.

Czynność wydania mieszkania obejmuje przekazanie kluczy do drzwi wejściowych, budynku oraz pomieszczeń przynależnych do lokalu (zob. E. Bończak-Kucharczyk, Ochrona praw lokatorów i najem lokali mieszkalnych. Komentarz, wyd. V, Warszawa 2021).

Wymiana zamka jako ulepszenie

Wymiana zamka, zwłaszcza na urządzenie wyższej jakości, może być traktowana jako ulepszenie. Takie podejście znajduje czasem zastosowanie w przypadku najmu lokali użytkowych (zob. A. Damasiewicz, Najem i wynajem lokali komercyjnych, Warszawa 2013).

Zgodnie z ustawą o ochronie praw lokatorów, najemca może wprowadzać ulepszenia wyłącznie za zgodą właściciela i na podstawie umowy. Właściciel ma prawo żądać usunięcia ulepszeń dokonanych bez jego zgody, o ile ich usunięcie nie spowoduje szkód. Może również zatrzymać ulepszenia, dokonując odpowiedniego rozliczenia. W przypadku lokali spoza publicznego zasobu mieszkaniowego strony mogą swobodnie określić w umowie zasady dotyczące konserwacji, remontów i ulepszeń.

Praktyczne rozwiązania

Warto, aby kwestie wymiany zamków i kluczy były jasno uregulowane w umowie najmu. Jeśli najemca chce zmienić zamki, powinien uzyskać zgodę właściciela (jeśli wymaga tego umowa). Zmiana zamka powinna być przeprowadzona w sposób, który umożliwia łatwe przywrócenie stanu pierwotnego po zakończeniu najmu. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy strony ustalą, że nowy zamek pozostanie na miejscu po wyprowadzce najemcy.

Przykładowy zapis umowy:

Najemca nie może bez uprzedniej pisemnej zgody Wynajmującego wymienić zamka lub zamków w drzwiach wejściowych Przedmiotu Najmu. W przypadku potrzeby wymiany zamka Najemca powiadomi Wynajmującego o dacie i godzinie wymiany. Wynajmujący zobowiązuje się wyrazić zgodę na wymianę zamka i może być obecny podczas tej czynności. Po wymianie Najemca dostarczy Wynajmującemu co najmniej jeden komplet nowych kluczy w terminie 3 dni od dnia wymiany. Jeśli Wynajmujący jest obecny przy wymianie, Najemca przekaże klucze w dniu wymiany. Koszt wymiany ponosi Najemca. W przypadku niedostarczenia kluczy w wyznaczonym terminie, Najemca zapłaci Wynajmującemu opłatę dodatkową w wysokości 250 zł za każdy dzień zwłoki. Wynajmujący może również samodzielnie wymienić zamek na koszt Najemcy.